สาเหตุ
เกิดจากเชื้อ Paramyxovirus พวก RNA virus มีหลายสเตรนแยกเป็นชนิดรุนแรง ชนิดรุนแรงปานกลาง และชนิดไม่รุนแรง การติดต่อของโรคและแพร่โรค ส่วนมากไก่ติดโรคทางการการหายใจ น้ำ และอาหาร สัตว์ปีกชนิดอื่นเป็นพาหะนำโรคมาสู่ไก่ เช่น นกกระจอก นกเอี้ยง อีกา ไก่งวง เป็ด ห่าน เป็นต้น เกิดในไก่ทุกอายุ
อาการ
ขึ้นอยู่กับสายพันเชื้อ ชนิดรุนแรงไก่ตายเป็นจำนวนมากทันที เริ่มเป็นโรคจะแสดงอาการทางระบบหายใจ หายใจลำบาก มีเสียงดัง ไอ จาม ซึม เบื่ออาหาร ตัวสกปรก
#ทวารหนักเปื้อนอุจจาระ #กล้ามเนื้อสั่น #หัวสั่น #คอปิด ปีกตก อัมพาตก่อนตาย เดินโซเซล้มลง ไก่ที่แสดงอาการทางประสาทแล้วจะไม่รอด อัตราการเป็นโรค 60-100 เปอร์เซ็นต์ ไก่ที่อดจะแคระแกร็น คอบิด ปีกตกตลอดอายุ
วิการจากการผ่าซาก
- ชนิดรุนแรง พบจุดเลือดออกที่กระเพาะแท้ กระเพาะบด ผนังลำไส้ ต่อมน้ำเหลือง
- พบจุดเนื้อตายเล็กๆ กระจายทั่วไปในอวัยวะ เช่น ตับ ม้าม หัว ใจ ฯ
- ชนิดมีอาการทางประสาทอและชนิดรุนแรงปานกลางพบเลือดคั่งและเลือดออกในหลอดลม
ตัวอย่างที่ส่งตรวจ
- ปอด ตับ ม้าม สมอง
- tracheal swab และ cloacal swab
การรักษา
- ไม่มียารักษาโดยตรง อาจให้วิตามินและสารอิเลคโตรไลท์ ละลายน้ำให้ไก่กิน ไก่จะฟื้นโรคได้เร็วขึ้น
- ให้ยาปฎิชีวนะ/ซัลฟาละลายน้ำให้กินเพื่อป้องกันโรคแทรกซ้อนที่มีสาเหตุจากเชื้อแบคทีเรีย
การป้องกัน
- ดูแลสุขาภิบาลในโรงเรือน
- ควบคุมสัตว์พาหะนำโรค
- เข้มงวดการเคลื่อนย้ายไก่
- ให้วัคซีนตรมกำหนด
การใช้วัคซีนของกรมปศุสัตว์
มี 2 ชนิด ดังนี้
วัคซีนนิวคาสเซิลเชื้อตาย
วิธีการใช้
1. ฉีดในไก่ไข่และไก่พันธุ์อายุ 18-22 สัปดาห์
2. ก่อนใช้วัคซีนควรนำขวดวัคซีนออกจากตู้เย็น เพื่อให้มีอุณหภูมิใกล้เคียงอุณหภูมิภายนอกจะทำให้ฉีดง่ายขึ้น
3. เขย่าขวดให้วัคซีนเข้ากันดีก่อนใช้และขณะใช้
4. ควรใช้เข็มที่มีขนาดพอเหมาะสำหรับการฉีดวัคซีนเข้ากล้ามเนื้อ เช่น เข็มเบอร์ 20 ยาว 1/2 นิ้ว
5. ควรใช้วัคซีนให้หมดภายใน 1 สัปดาห์ หลังจากเปิดใช้แล้ว
ขนาดฉีด
ตัวละ 0.5 มิลลิลิตร (ซีซี.) เข้ากล้ามเนื้ออกหรือใต้ผิวหนังบริเวณคอ
ความคุ้มโรค
ไก่จะมีความคุ้มโรคเกิดขึ้นภายหลังได้รับวัคซีนซึ่งสามารถตรวจพบในวันที่ 28 และไก่จะมีภูมิคุ้มโรคตลอดอายุ
ข้อควรระวัง
1. ฉีดให้ไก่ที่มีสุขภาพสมบูรณ์
2. บริเวณที่ฉีดอาจมีการอักเสบ ซึ่งจะยุบหายใน 1 สัปดาห์
3. ห้ามใช้วัคซีนก่อนปลดไก่ 6 สัปดาห์
วัคซีนนิวคาสเซิลเชื้อเป็น
1. การให้วัคซีนในไก่
1.1 ไก่กระทง ให้ครั้งแรกอายุ 7-10 วัน และครั้งที่ 2 เมื่ออายุ 3-4 สัปดาห์
1.2 ไก่ไข่หรือไก่พันธุ์ สองครั้งแรกเหมือนไก่กระทง ครั้งที่ 3 เมื่ออายุ 6-8 สัปดาห์ และซ้ำทุก 2 เดือน
2. วิธีการใช้
2.1 วิธีหยอดตาหรือจมูก การหยอดตา ให้ใช้นิ้วดึงหนังตาล่างลง แล้วหยดวัคซีนที่ตาไก่ ส่วนการหยอดจมูก ให้ใช้นิ้วมือปิดรูจมูกข้างหนึ่งแล้วหยดวัคซีนที่รูจมูกอีกข้างหนึ่ง เมื่อไก่สูดน้ำวัคซีนแล้วจึงปล่อยนิ้ว
2.2 การละลายน้ำให้ดื่ม ใช้กับไก่อายุ 1 สัปดาห์ขึ้นไป น้ำที่ใช้ละลายวัคซีนต้องสะอาดปราศจากคลอรีนหรือยาฆ่าเชื้อทุกชนิด
ไก่อายุ 1-2 สัปดาห์ ละลายวัคซีน 1 ขวด ด้วยน้ำ 10 ลิตร สำหรับไก่ 1000 ตัว
ไก่อายุ 5-6 สัปดาห์ ละลายวัคซีน 1 ขวด ด้วยน้ำ 20 ลิตร สำหรับไก่ 1000 ตัว
ไก่อายุ 4-5 เดือน ละลายวัคซีน 1 ขวด ด้วยน้ำ 40 ลิตร สำหรับไก่ 1000 ตัว
ก่อนใช้วัคซีนต้องงดให้น้ำไก่ 2 ชั่วโมง และควรให้ไก่ดื่มน้ำวัคซีนนี้ภายใน 2 ชั่วโมง นอกจากนี้ควรหยุดการให้ยาชนิดอื่น 2-4 วันก่อนให้วัคซีน
ความคุ้มโรค
ไก่จะมีภูมิคุ้มโรคภายหลังได้รับวัคซีน 8 วัน และมีความคุ้มโรคอยู่ได้นานประมาณ 3 เดือน
การเก็บรักษา
เก็บในตู้เย็นอุณหภูมิ 2 - 8 องศาเซลเซียส
ข้อควรระวัง
1. ห้ามวัคซีนถูกแสงแดด
2. ห้ามใช้สารเคมีฆ่าเชื้อที่กระบอกฉีดยาและเข็ม
3. วัคซีนที่ละลายแล้วต้องแช่เย็นตลอดเวลา และใช้ให้หมดภายใน 2 ชั่วโมง
4. หลังจากฉีดวัคซีนแล้ว ขวดบรรจุวัคซีนให้เปิดจุกออกก่อน แล้วเผาหรือต้มฆ่าเชื้อ ก่อนนำไปทิ้ง
5. อย่าให้วัคซีนเข้าตาของคน
----------------------------------------------
ที่มา : ทัศนีย์ ชมภูจันทร์, สุรีย์ ธรรมศาสตร์, ปนันท์ ธนเจริญวัชร, จิรา คงครอง และเอกรินทร์ วัฒนพลาชัยกูร (บรรณาธิการ). 2539. คู่มือมาตรฐานการชันสูตรโรคสัตว์. สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ.โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
โรคนิวคาสเซิล : A 160
(Newcastle Disease, NCD )
โรคนิวคาสเซิลเป็นโรคของสัตว์ปีกที่เกิดจากเชื้อไวรัส (family Paramyxovirus, genus Rubulavirus) มีระยะฟักตัว 4 - 6 วัน เชื้อทนต่ออุณหภูมิห้องได้ดีและอยู่ได้นานในอุจจาระ อัตราการเกิดโรคและการตายจะขึ้นอยู่กับชนิดของสัตว์ปีกและสเตรนของเชื้อไวรัส ไก่ติดโรคได้ง่ายที่สุดส่วน เป็ดและห่านจะค่อนข้างทนต่อโรค อาจพบสภาพการเป็นพาหะของโรคในนกป่าบางชนิดรวมทั้งนกในตระกูลนกแก้ว การติดโรคเกิดจากสัมผัสโดยตรงกับสิ่งขับถ่ายจากสัตว์ป่วยโดยเฉพาะอุจจาระ อาหาร น้ำ เครื่องมือเครื่องใช้ โรงเรือน เสื้อผ้า น้ำมูก อุจจาระ ซากสัตว์ปีก เป็นแหล่งที่พบเชื้อไวรัสซึ่งจะถูกขับออกมาในระยะฟักตัวและในสัตว์ที่กำลังหายป่วย และนกแก้วบางชนิดจะมีการขับเชื้อไวรัสเป็นระยะๆนานกว่าปี
โรคนี้ไม่มีวิธีการรักษา ควรทำลายสัตว์ป่วยและสัตว์ที่สัมผัสโรคทุกตัว ทำการกำจัดซาก ควบคุมหรือกำจัดแมลงภายในโรงเรือน ทำความสะอาด ฆ่าเชื้อโรงเรือนสัตว์ปีก แล้วพักการใช้ 21 วันก่อนนำสัตว์ฝูงใหม่เข้ามาเลี้ยง ในฟาร์มไก่พันธุ์ควรเลี้ยงสัตว์เพียง 1 รุ่นอายุและใช้ระบบ all in – all out ควบคุมป้องกันการระบาดของโรคอย่างเข้มงวด และควบคุมคนเข้า-ออกฟาร์ม น้ำยาฆ่าเชื้อไวรัสโรคนิวคาสเซิล คือฟอร์มาลิน และ ฟีนอล
การให้วัคซินเชื้อเป็นหรือวัคซินชนิดน้ำมันจะสามารถป้องกันความสูญเสียจากโรค วัคซินเชื้อเป็นสเตรน B1 หรือ Lasota ให้ได้โดยวิธีผสมในน้ำดื่ม พ่นที่ฝูงไก่ (coarsespray) หยอดจมูกหรือหยอดตา ไก่ที่สุขภาพแข็งแรงอาจให้วัคซินได้ตั้งแต่อายุ 1-4 วัน แต่ทำเมื่ออายุ 2-3 สัปดาห์ไปแล้วจะมีประสิทธิภาพที่ดีกว่า สำหรับกรณีที่มีการติดเชื้อชนิดอื่นๆ เช่น Mycoplasma ควรใช้วัคซินนิวคาสเซิลเชื้อตายเพื่อป้องกันผลเสียจากวัคซิน
นิยามในการเฝ้าระวังโรค (Case Definition for Surveillance)
1. เกณฑ์ทางคลินิก (Clinical Criteria)
. มีอาการทางระบบหายใจ และ/หรือ ระบบประสาท
- อ้าปากหายใจ ไอ
- ปีกห้อยตก เดินลากขา หัวและคอบิด เดินเป็นวง ซึม ไม่กินอาหาร เป็นอัมพาต
. ไก่ไข่ลดลง หรือ หยุดไข่
. ไข่มีรูปร่างผิดปกติ เปลือกบางหรือหยาบ ไข่ขาวเหลวเป็นน้ำ
. อุจจาระเหลวเป็นน้ำสีเขียว
. มีการบวมที่รอบดวงตา และคอ
. อัตราการเกิดโรคและอัตราตายขึ้นอยู่กับความรุนแรงของสเตรนเชื้อไวรัส สภาพแวดล้อม และสิ่งแวดล้อม
2. เกณฑ์ทางห้องปฏิบัติการ (Laboratory criteria)
2.1 วิการ (Lesions)
. มักจะไม่แสดงวิการที่เด่นชัด
. อาจจะต้องตรวจสัตว์จำนวนหลายตัวเพื่อที่จะวินิจฉัยโรคเป็นการชั่วคราวในระยะแรก
. การตรวจยืนยันต้องคอยผลการตรวจแยกเชื้อไวรัส (virus isolation and identification)
. ลักษณะวิการที่อาจตรวจพบได้
. การบวมน้ำภายในเนื้อเยื่อรอบๆ หลอดลมที่คอส่วนใกล้ช่องอก (Thoracic inlet)
. เยื่อเมือกที่บุหลอดลมมีเลือดคั่ง หรือ จุดเลือดออก
. เยื่อเมือกที่บุกระเพาะแท ้(proventriculus) มีเลือดออกเป็นจุด หรือเป็นหย่อมเล็กๆ และจะพบหนาแน่นตรงบริเวณรูเปิดของ mucous glands
. พบ lymphoid tissue ที่เยื่อเมือกบุในผนังลำไส้เล็กบวมน้ำ มีจุดเลือดออก เป็นเนื้อตาย หรือเกิดแผลหลุม
. รังไข่บวมน้ำ มีจุดเลือดออก หรือเสื่อมเล็กลง (degeneration)
2.2 วิธีวินิจฉัยในห้องปฏิบัติการ
. Virus Identification โดยการเก็บอุจจาระ หรือป้ายเชื้อจากหลอดลมและก้น(Tracheal and cloacal swabs)จากสัตว์มีชีวิต หรือรวมชิ้นอวัยวะ และอุจจาระจากไก่ตาย ทำการฉีดเชื้อในไข่ฟักอายุ 9-11 วัน แล้วตรวจหา haemagglutination activity หรือ inhibition of haemagglutination ด้วย ND virus – specific antiserum
. Pathogenicity assessment การประเมินพยาธิสภาพความรุนแรงด้วยวิธี
. Plaque test ใน chicken embryo fibroblast cultures
- หา Mean death time ในไข่ไก่ฟัก (embryonated chicken eggs)
- หาค่า Intracerebral pathogenicity index (ICPI) ในลูกไก่อายุ 1 วัน
- หาค่า Intravenous pathogenicity index (IVPI) ในไก่อายุ 6 สัปดาห์
. Serological tests ด้วยวิธี Haemagglutination inhibition test, ELISA โดยเก็บซีรั่มจากสัตว์ป่วย หรือตัวอย่างเลือดที่แข็งตัว
ข้อมูล :: กลุ่มระบาดวิทยาทางสัตวแพทย์ สำนักควบคุม ป้องกัน และบำบัดโรคสัตว์ กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
